Bāguà (八卦) oznacza „Osiem Trygramów”. Każdy trygram (卦 Guà) składa się z trzech poziomych linii — ciągłych (Yáng ⚊) albo przerywanych (Yīn ⚋) — tworząc osiem możliwych kombinacji. Te osiem symboli opisuje podstawowe wzorce przemiany w świecie natury. W tradycji Wudang Bāguà stanowi strukturalne ramy dla Bāguàzhǎng (八卦掌, Dłoń Ośmiu Trygramów), pojawia się w całej teorii kosmologicznej porządkującej system treningowy i łączy praktykę wojenną z Yìjīng (易经, Księgą Przemian).

Osiem Trygramów

Qián (乾) ☰ — Niebo. Trzy ciągłe linie. Czyste Yáng. Reprezentuje siłę twórczą, moc, ojca, niebo. Kierunek: południe (w układzie Późniejszego Nieba) albo północny zachód. Jakość: inicjująca, potężna, nieustępliwa.

Kūn (坤) ☷ — Ziemia. Trzy przerywane linie. Czyste Yīn. Reprezentuje siłę przyjmującą, ustępowanie, matkę, grunt. Kierunek: północ albo południowy zachód. Jakość: wspierająca, odżywiająca, dostosowująca się.

Zhèn (震) ☳ — Grzmot. Jedna ciągła linia pod dwiema przerywanymi. Yáng wyłaniające się spod Yīn. Reprezentuje nagły ruch, pobudzenie, najstarszego syna. Kierunek: północny wschód albo wschód. Jakość: wstrząsająca, inicjująca działanie, wybijająca się ku górze.

Xùn (巽) ☴ — Wiatr. Jedna przerywana linia pod dwiema ciągłymi. Yīn wnikające pod Yáng. Reprezentuje łagodne przenikanie, najstarszą córkę, stopniowy wpływ. Kierunek: południowy zachód albo południowy wschód. Jakość: wszechobecna, wytrwała, elastyczna.

Kǎn (坎) ☵ — Woda. Jedna ciągła linia między dwiema przerywanymi. Yáng uwięzione w Yīn. Reprezentuje niebezpieczeństwo, głębię, średniego syna, przepływ przez przeszkody. Kierunek: zachód albo północ. Jakość: zewnętrznie ustępująca, lecz wewnętrznie stanowcza — zasada sztuk walki Wudang w jednym trygramie.

Lí (离) ☲ — Ogień. Jedna przerywana linia między dwiema ciągłymi. Yīn zawarte w Yáng. Reprezentuje jasność, rozświetlenie, średnią córkę, przywiązanie. Kierunek: wschód albo południe. Jakość: zewnętrznie jasna, lecz wewnętrznie pusta — świadomość, która widzi bez chwytania.

Gèn (艮) ☶ — Góra. Jedna ciągła linia nad dwiema przerywanymi. Yáng spoczywające na Yīn. Reprezentuje bezruch, zatrzymanie, najmłodszego syna, medytację. Kierunek: północny zachód albo północny wschód. Jakość: nieruchoma, stabilna, jakość Zhàn Zhuāng (站桩).

Duì (兑) ☱ — Jezioro. Jedna przerywana linia nad dwiema ciągłymi. Yīn spoczywające na Yáng. Reprezentuje radość, otwartość, najmłodszą córkę, wymianę. Kierunek: południowy wschód albo zachód. Jakość: przyjmująca na powierzchni, silna pod spodem — zewnętrzna miękkość skrywająca wewnętrzną substancję.

Dwa układy

Bāguà istnieje w dwóch klasycznych układach:

Układ Wcześniejszego Nieba (先天八卦 Xiāntiān Bāguà), przypisywany mitycznemu mędrcowi Fú Xī (伏羲), umieszcza Qián (Niebo) u góry, a Kūn (Ziemię) na dole, z przeciwstawnymi trygramami zwróconymi ku sobie po drugiej stronie kręgu. Ten układ reprezentuje idealny, pierwotny porządek kosmosu sprzed pojawienia się zmiany.

Układ Późniejszego Nieba (后天八卦 Hòutiān Bāguà), przypisywany królowi Wénowi (文王) z dynastii Zhōu, reorganizuje trygramy tak, aby przedstawiały świat zmiany i praktycznego zastosowania. Lí (Ogień) zajmuje południe, a Kǎn (Woda) północ. Ten układ odwzorowuje geografię, pory roku, ciało i zastosowanie w sztukach walki.

Oba układy pojawiają się w praktyce Wudang. Układ Wcześniejszego Nieba opisuje idealną strukturę — kosmologiczny wzorzec. Układ Późniejszego Nieba opisuje świat funkcjonalny — praktyczne zastosowanie. Medytacja Nèidān (内丹) pracuje z układem Wcześniejszego Nieba, aby przywrócić ciało do jego pierwotnego stanu. Zastosowanie bojowe pracuje z układem Późniejszego Nieba, aby odpowiadać na zmienne warunki walki.

Bāguà w sztukach walki

W Bāguàzhǎng każdy trygram odpowiada określonej zmianie dłoni (换掌 Huàn Zhǎng) — przejściu obejmującemu pracę stóp, rotację ciała i ustawienie ramion, które ucieleśnia jakość danego trygramu. Chodzenie po kręgu i wykonywanie ośmiu zmian dłoni fizycznie urzeczywistnia pełny cykl przemiany Yīn-Yáng przez jego osiem archetypowych stanów.

Strategia walki wyprowadzona z Bāguà polega na nieustannej zmianie. Praktykujący nigdy nie utrzymuje stałej pozycji, lecz przepływa między ośmioma jakościami zgodnie z wymogami sytuacji — ustępuje jak Woda pod naciskiem, zatrzymuje się jak Góra, gdy potrzebna jest stabilność, uderza jak Grzmot, gdy otwiera się moment. Mistrzostwo w Bāguàzhǎng oznacza posiadanie wszystkich ośmiu reakcji jednocześnie i użycie tej, której wymaga chwila.

Poza Bāguàzhǎng ośmioraka struktura porządkuje świadomość przestrzenną w całym systemie walki. Osiem kierunków — cztery główne i cztery ukośne — wyznacza przestrzeń, w której odbywa się walka. Jednoczesna świadomość wszystkich ośmiu kierunków jest wytrenowaną zdolnością rozwijaną przez praktykę Bāguà.

Pozycja kosmologiczna

Bāguà reprezentuje najpełniejsze zróżnicowanie w sekwencji kosmologicznej:

Wújí (无极) → Tàijí (太极) → Liǎng Yí (两仪, dwa) → Sì Xiàng (四象, cztery) → Bāguà (八卦, osiem)

Każdy etap podwaja poprzednie zróżnicowanie. Od niezróżnicowanego potencjału (Wújí), przez zjednoczoną biegunowość (Tàijí), przez podstawową dwoistość (Liǎng Yí), przez cztery kombinacje (Sì Xiàng), aż po osiem archetypowych stanów (Bāguà). Bāguà jest punktem, w którym sekwencja kosmologiczna osiąga poziom złożoności potrzebny do opisu wzorców przejawionego świata — dlatego Yìjīng używa par trygramów (64 heksagramów) jako swojego podstawowego języka symbolicznego.

Związek z Yìjīng

Yìjīng (易经, Księga Przemian) jest zbudowany na Bāguà. Przez ułożenie dwóch trygramów jeden nad drugim powstają 64 heksagramy, z których każdy opisuje określoną sytuację lub dynamikę. Yìjīng od ponad trzech tysięcy lat używany jest do wróżenia, refleksji filozoficznej i myślenia strategicznego. Jego znaczenie dla sztuk walki tkwi w głównym nauczaniu: zmiana jest stała, wszystkie sytuacje przekształcają się w swoje przeciwieństwa, a mądrość polega na zrozumieniu wzorca przemiany, zamiast stawiać mu opór.